Navigatie menu
Grenskerk, Nederweert

Grenskerk, Nederweert

Herinnering

  • Auteur: Jac van Melick
  • Datum geplaatst: 26 jan,2018
  • Categorie:
  • Adres: Grashutdijk, Nederweert

Grenskerk

Door de vrede van Munster in 1648 kwam er een einde aan de slepende 80-jarige oorlog tussen Spanje en de Nederlanden. De Nederlanden werden na de vrede opgesplitst in een noordelijk en een zuidelijk deel. Brabant maakte deel uit van de Republiek der Verenigde Nederlanden, daar werd de katholieke godsdienst verboden. In de Republiek was alleen de Nederduits Gereformeerde (nu Nederlands Hervormde) godsdienst toegestaan. Weert bleef bij de zuidelijke Nederland onder Spaans bestuur en daar was de bevolking katholiek. Door de geloofsvervolging in 1651 werd in het geheim, in het Heugterbroek, op het grondgebied van Weert, de Grenskerk gesticht. De heilige missen in de Grenskerk werden gelezen door de paters C. van Albarda en Engelbrecht Bovinse. Beide paters waren van het Minderbroeder klooster op de Biest in Weert. De paters konden bij het kerkje komen via het Patersdijkje. De kerkdiensten werden bezocht door gelovigen uit de Brabantse Meierij. Zij kwamen uit Budel, Soerendonk, Maarheeze, Leende, Nuenen, Geldrop, Heeze, Sterksel en Someren. De kerkgangers uit Leende, Heeze en Sterksel liepen naar de Grenskerk via het Kerkdijkje. Het Kerkdijkje ging vanaf Oosterik (Leende) en Euvelwegen (Sterksel) naar Heugten. Volgens het ‘Katholiek Meyerysch memorieboek, behelzende de oprigting van het bisdom van ’s Hertogenbosch’ op blz. 358, heeft Johannes Fabri, pastoor in Heeze van 1628 tot 1655, de schuurkerk (Grenskerk) bij Heugten gebouwd. Hij hielp ook mee bij de aanleg van het Kerkdijkje. Daarna liepen de kerkgangers over de Oude Kerkdijk naar de Grenskerk. De katholieken uit Budel, Soerendonk en Maarheeze liepen ook over de Oude Kerkdijk. De route ging vanaf de Koenraadtweg, dat tussen het Kamerven (nu bungalowpark in Maarheeze) en het Grote Bleekven (nu Philipsfabriek) liep, naar de Grashut. Gelovigen uit Someren volgden de Kerkendijk. De Kerkdijk bestaat nog steeds en heeft nog dezelfde naam. Na de inval van de Fransen in 1672 werd het beleid ten aanzien van de katholieken in het noorden versoepeld en mochten er in sommige dorpen ‘schuurkerken’ worden gebouwd. De katholieken uit Budel bezochten toen via de zanderige Weerterbergen de paterskerk op de Biest in Weert.

Omstreeks 1895 verkocht Peter van Moorsel het moerassige Heugterbroek aan Gerard Roothans en zijn zus Maria Martens-Roothans uit Bree. Maria was getrouwd met Jan Martens, de burgemeester van Bree. De familie Roothans was vermogend en kwam oorspronkelijk uit Dommelen (Noord-Brabant). Het Heugterbroek werd rond 1900 grotendeels ontgonnen. De Grashut was een van die ontginningen. Begin jaren vijftig van de vorige eeuw, stuitte Dingeman Wouters, de boer van boerderij de Grashut, tijdens ploegwerkzaamheden op de oude fundering van de Grenskerk. De gemeente Weert kocht in 1953 onder verantwoordelijkheid van wethouder Mr. Stan Smeets van Openbare Werken, het terrein waarop de fundering werd aangetroffen. Het Geschied- en oudheidkundig genootschap De Aldenborgh uit Weert, ijverde om een verantwoorde reconstructie van de Grenskerk te maken. Op vrijdag 8 juli 1955 werd het Grenskerkmonument ingewijd door pastoor-deken A.M.L. Omloo uit Weert. De tombe in het monument is versierd met een tegeltableau van wijnranken met daarachter een ruw eiken kruis. De lage muurtjes van het monument geven de vorm van de vroegere Grenskerk weer. Het tegeltableau is een ontwerp van kunstenaar René Smeets (*1905 – †1976) en is gemaakt door Mathieu Janssen in het atelier van Russel-Tigla in Tegelen. Om het kerkje lag een gracht. In 1981 kreeg de stichting Het Limburg Landschap, als geschenk voor haar gouden bestaansfeest, van de gemeente Weert het monument cadeau.

In begin jaren negentig van de vorige eeuw, werd er grond geruild tussen de gemeenten Weert en Nederweert. Weert kreeg Kampershoek en Nederweert kreeg in ruil daarvoor het omvangrijke Weerterbos met daarin de Grenskerk. Boerderij de Grashut werd in 2006 gesloopt. Op die plek staat nu een hoge uitkijktoren, die uitzicht geeft op de natuur met daarin paarden en edelherten. De Grenskerk wordt helaas aan zijn lot overgelaten.

Zoals de site heyerkapel.nl aantoont, staan er in de gemeente Weert ongeveer 100 kapellen, kruisen en (heiligen)beelden. Dit in schril contrast met het marginale aantal religieuze monumentjes aan de andere kant van de grens tussen Limburg en Noord-Brabant (de Meijerij). Dit is historisch te verklaren, want na 1648 vormde zich in Budel en Gastel een van de grootste gereformeerde gemeenschap in de Meierij. De invloed van de protestanten strekte zich uit tot Soerendonk, Maarheeze en Sterksel. Alle overheidsposten, zoals bij de gemeenten, het onderwijs en bij de douane, werden tot de Franse tijd bekleed door de protestanten. Ondanks de overwegend katholiek bevolking in Brabant, laat de vroegere geloofsonderdrukking en het enorme protestantse bolwerk tot op heden nog zijn sporen na. Het Grensmonument op de grens van Weert met Budel, refereert ook naar de godsdienst perikelen van honderden jaren geleden.

Code: WB01kP2        Tekst: ©2018-04-06   Foto: SHK (2018)