Navigatie menu
Waalekruûs, Haler

Waalekruûs, Haler

dankbaarheid

  • Auteur: Jac van Melick
  • Datum geplaatst: 17 feb,2018
  • Categorie: ,
  • Adres: Isidoorstraat, Haler

Waalekruûs

Bert Aendekerk (*1854 – †1930) en zijn vrouw Cathrien Royens (*1863 – †1948) kwamen na hun huwelijk in 1890 in Stramproy wonen. Het echtpaar kreeg 11 kinderen. Het gezin woonde in de Dorpstraat, nu de Julianastraat, in een boerderij annex winkel. In de winkel van Aendekerk (Waale Bert) konden de mensen van Stramproy bijna alles kopen: ijzerwaren, petroleum, stoffen, landbouwartikelen, kruidenierswaar, enzovoort. Hun zaak leverde het gezin geen windeieren op. Vader Bert en zijn zonen besloten ongeveer in 1915 om ’t Vin in Haler aan te kopen om het te ontginnen. Na de ontginning konden de zonen Sjang en Thieu daar een boerderij beginnen. Thieu Aenderkerk en zijn vrouw Joanna Gertrudis Veltmans gingen wonen op de boerderij die het eerst werd gebouwd. De boerderij staat er nog steeds (Isidoorstraat 23). Joanna Gertrudis Veltmans was de jongste dochter van de winkelier Zjang Veltmans en Maria Gertrudis Jacobs. Het gezin Veltmans-Jacobs woonde op ’t Veltjmenke bij de kerk in Stramproy. Sjang Aendekerk met zijn vrouw Mina Lempens, gingen in 1923 op de tweede boerderij op de ontgonnen gronden van ’t Vin wonen. Ook die boerderij bestaat nog (Isidoorstraat 22). Mina was de jongste dochter van Kuuëbke Lempens (Smeets) uit het Heijerroth in Stramproy. Moeder Cathrien overleed in 1948. Na haar dood, erfde Sjang de ‘oudste’ boerderij en Thieu de ‘jongste’ boerderij. Het gevolg was dat de beide gezinnen op één dag van boerderij moesten wisselen.

Aan de huidige Isidoorstraat in Haler, niet ver over de grens met Stramproy, werd het Waalekruûs geplaatst. Het kruis werd in 1956 geplaatst in opdracht van de broers Sjang, Door en Thieu Aendekerk (Waale). Door Aendekerk was getrouwd met Anna Gerris en had de winkel (later drogisterij) van vader Bert in Stramproy overgenomen. Anna Gerris was de oudste dochter van de invloedrijke Ingel Gerris (Hanse) uit Tungelroy. De broers Aendekerk met hun echtelieden kwamen allemaal uit Stramproy of Tungelroy. De aanleiding om het kruis te plaatsen, was de geslaagde ontginning van ’t Vin. Het kruis werd geplaats op een “overhoekje” bij de splitsing van de weg van Stramproy naar Neeritter en een zandweg die naar grenspaal 151 liep. De voorkant van het kruis stond op Haler gericht. De grond waarop het kruis werd geplaatst, was van Kristje Truyen (Aerkes). De plaatsing van het kruis vond gelijktijdig plaats met de uitbreiding van de boerderij van Thieu Aendekerk met enkele kippenhokken. Aannemer Maes uit Stramproy metselde de voet van het kruis. Bèr Weerens (Teune) timmerde het eiken kruis van eiken uit het Aereven in Stramproy. Kristje, de eigenaar van het perceeltje waarop het kruis stond, verkocht de grond voor een doos sigaren aan Thieu Aendekerk (Waale Thieu). De grondoverdracht werd echter nooit via de notaris geregeld. Willen Lenaerts noemde in zijn boek ‘Dialect in beeld’ het monumentjes het Thoerderwiejerskruûs (Thornervennenkruis).

Het kruis had veel last van vandalisme. In mei 1973 probeerden jongelui de offerblok te forceren en enkele weken later werd het kruis met het stenen beeld van haar voetstuk getrokken en volledig vernield. Op verzoek van Door Aendekerk, die het kruis toen verzorgde, bracht Neelke Pleunis (Flessers) bij terugkomst van de veiling in Venlo een nieuwe corpus mee. Helaas was er in april 1987 weer externe belangstelling voor de inhoud van de offerblok. Na de ruilverkaveling verviel het zandpad achter het Waalekruûs, waardoor het kruis verloren in het veld kwam te staan. In verband met de aanleg van het fietspad van Stramproy naar Neeritter, werd in 1993 een strook grond aangekocht. De strook liep om het kruis heen. Het fietspad kwam echter aan de andere kant van de weg, met als gevolg dat de gemeente Hunsel eigenaar van de grond en het kruis werd. De familie Aendekerk trok zich terug van het kruis, waardoor het perceeltje verwilderde. Jarenlang stond het kruis verwaarloosd “in den akker”. Het struikgewas rondom het kruis dijde flink uit, waardoor het religieus monumentje niet meer was te zien.

De stichting Heyerkapel besloot in 2000 een poging te wagen om het kruis over te nemen. Met Pierre Aendekerk, de zoon van Thieu, werd overeengekomen om de grond waarop het kruis stond te ruilen, waardoor het kruis op de kruising van de Isidoorstraat met het zandpad zou komen te staan. De grondruil werd op het laatste moment afgeblazen omdat de grondeigenaar plotseling aanvullende voorwaarden eiste. Veertien jaar later ondernam de stichting Heyerkapel een tweede poging om het kruis te verwerven. Het kruis werd van de gemeente Leudal gekocht, waarna de restauratie kon beginnen. Het kruis en het weelderige struikgewas werden geruimd om plaats te maken voor het gerestaureerde kruis. Bart, de zoon van Pierre, vroeg toen of het ruilen van de grond alsnog door zou kunnen gaan. Alle partijen stemden daarmee in en zo kon de ‘verhuizing’ van het kruis alsnog volgens het oude plan gebeuren. Het Waalekruûs staat sinds 2017, zestig jaren nadat het kruis werd geplaatst, weer te pronken in het veld. De Heyerkapelroute, voor wandelaars en fietsers, is speciaal voor het Waalekruûs aangepast.

Code: WB03uS1        Tekst: ©2018-04-18   Foto: SHK (2017)